
Dziecko odrabia lekcje z nosem przy zeszycie. Przy telefonie garbi się tak, że widać mu tylko czubek głowy. Albo wraca ze szkoły z karteczką od pielęgniarki, że „warto skonsultować postawę”. Wady postawy u dzieci to jeden z częstszych powodów, dla których rodzice szukają fizjoterapeuty — i jeden z tematów, wokół których narosło najwięcej mitów.
Poniżej wyjaśniamy, co jest wadą, a co etapem rozwoju, jak w kilka minut sprawdzić postawę dziecka w domu i kiedy warto umówić wizytę.
W skrócie
- Większość wad postawy u dzieci to wady czynnościowe: dziecko potrafi się wyprostować, ale na co dzień nie ma siły ani nawyku, żeby tak stać i siedzieć.
- Część „wad” u młodszych dzieci to naturalny etap rozwoju — na przykład koślawe kolana u przedszkolaka.
- Postawę możesz wstępnie sprawdzić w domu w kilka minut. Lustro i telefon do zdjęć wystarczą.
- Ilość ruchu w ciągu dnia ma dla postawy większe znaczenie niż sam plecak czy krzesło.
- Ból pleców u dziecka, wyraźna asymetria w skłonie albo szybka zmiana sylwetki to powody, żeby nie czekać.
Czym jest wada postawy
Postawa to sposób, w jaki ciało ustawia się w staniu i siedzeniu: głowa nad barkami, barki nad miednicą, miednica nad stopami. Kręgosłup widziany z boku ma trzy naturalne wygięcia — w szyi, w odcinku piersiowym i w lędźwiach. Wada postawy to sytuacja, w której te wygięcia są wyraźnie pogłębione, spłaszczone albo ciało ustawia się niesymetrycznie.
Najważniejsze rozróżnienie dotyczy tego, czy dziecko potrafi samo poprawić sylwetkę.
- Wada czynnościowa — gdy poprosisz, dziecko się prostuje i sylwetka wygląda prawidłowo. Problemem są słabsze mięśnie, nawyk i za mało ruchu. Przy takich wadach najważniejsze są ruch i codzienne nawyki, a ćwiczenia mogą w tym pomóc.
- Wada utrwalona — dziecko nie jest w stanie skorygować ustawienia, nawet gdy się stara. Wymaga dokładniejszej oceny, zwykle także konsultacji ortopedycznej — na przykład, żeby wykluczyć chorobę Scheuermanna.
Najczęstsze wady postawy u dzieci
Poniższe schematy pokazują kręgosłup z boku. Dziecko patrzy w prawą stronę.
Prawidłowa sylwetka
Trzy łagodne wygięcia, głowa i barki nad miednicą.
Plecy okrągłe
Pogłębione zaokrąglenie w odcinku piersiowym, barki i głowa wysunięte do przodu.
Plecy wklęsłe
Pogłębione wygięcie w lędźwiach, miednica pochylona do przodu, wypięty brzuch.
Plecy płaskie
Spłaszczone naturalne wygięcia. Kręgosłup gorzej amortyzuje obciążenia.
Przerywana linia to pion. Pomarańczowa kreska pokazuje pochylenie miednicy.
Do wad postawy zalicza się też ustawienie kolan i stóp: koślawe kolana (kolana stykają się, a kostki są daleko od siebie) i płaskostopie. Boczne wygięcie kręgosłupa bez skręcenia kręgów, które znika w leżeniu, to postawa skoliotyczna — traktuje się ją jak wadę postawy. Osobną sprawą jest skolioza, czyli boczne skrzywienie ze skręceniem kręgów. Ponieważ wymaga innej diagnostyki, opisujemy ją w osobnym artykule o skoliozie u dzieci.
Co jest jeszcze normą
Oceniając wady postawy u dzieci, trzeba pamiętać, że postawa zmienia się razem z dzieckiem. Część tego, co u dorosłego byłoby wadą, u młodszego dziecka jest zwykłym etapem rozwoju.
- Koślawe kolana są najwyraźniejsze w wieku 2–4 lat i zwykle zmniejszają się do około 6–7 lat. Niepokój budzi koślawość, która utrzymuje się dłużej, narasta albo jest wyraźnie niesymetryczna.
- Płaska stopa u przedszkolaka często jest fizjologiczna — łuk pojawia się stopniowo, zwykle do 5–6 lat. Dobrym sygnałem jest łuk widoczny, gdy dziecko stoi na palcach albo siedzi. Niepokój budzi stopa, na której łuk nie pojawia się na palcach, ból stóp, szybkie męczenie się przy chodzeniu albo wyraźna różnica między stopami.
- Wypięty brzuszek i wyraźne wygięcie w lędźwiach są typowe dla małych dzieci i z wiekiem się zmniejszają.
Szczególnie uważnie warto patrzeć w okresie szybkiego wzrostu. Kości rosną wtedy tak szybko, że mięśnie nie zawsze nadążają, a postawa potrafi zmienić się w ciągu kilku miesięcy.
Jak sprawdzić postawę dziecka w domu
Zajmie to kilka minut. Najlepiej robić to w świetle dziennym, przy gładkiej ścianie albo drzwiach w tle.
- Przygotuj dziecko. Bielizna albo strój kąpielowy, bose stopy, włosy spięte. Poproś, żeby stało swobodnie, tak jak zwykle — nie mów „wyprostuj się”.
- Spójrz z tyłu. Czy barki są na tej samej wysokości? Czy jedna łopatka nie odstaje bardziej niż druga? Czy przestrzeń między ręką a talią jest podobna po obu stronach?
- Spójrz z boku. Czy głowa nie jest wysunięta przed barki? Czy plecy nie są wyraźnie zaokrąglone, a lędźwie mocno wygięte? Czy kolana nie są „przeprostowane” do tyłu?
- Poproś o skłon. Dziecko pochyla się do przodu ze złączonymi stopami i wyprostowanymi kolanami, ręce swobodnie zwisają. Patrz od tyłu na wysokości pleców. Jedna strona wyraźnie wyżej to sygnał do konsultacji.
- Poproś o wyprostowanie się. Jeśli dziecko bez trudu ustawia się prawidłowo, wada jest najpewniej czynnościowa. Jeśli nie potrafi — warto to sprawdzić u specjalisty.
Zrób zdjęcia z przodu, z tyłu i z boku, z tej samej odległości. Powtarzaj je co kilka miesięcy. Porównanie zdjęć pokaże zmiany, których na co dzień nie widać.
Plecak, telefon, krzesło — co naprawdę ma znaczenie
Wokół postawy dzieci krąży wiele przestróg. Część z nich ma sens, ale plecak, telefon czy krzesło rzadko są jedyną przyczyną problemu.
Ruch
To najważniejszy element. Mięśnie, które przez większość dnia nie pracują, nie utrzymają dobrej postawy, niezależnie od krzesła i plecaka. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dzieciom i młodzieży w wieku 5–17 lat średnio co najmniej 60 minut ruchu o umiarkowanej lub dużej intensywności dziennie, a co najmniej trzy dni w tygodniu także wysiłek o dużej intensywności i ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości.
Nie musi to być trening. Rower, gra w piłkę, wspinanie się na placu zabaw, taniec, basen — liczy się to, żeby dziecko się ruszało i lubiło to robić.
Telefon i ekrany
Problemem jest nie sam telefon, tylko wiele godzin spędzanych w jednej, pochylonej pozycji. Pomaga ustalenie przerw, trzymanie ekranu wyżej i to, żeby czas przed ekranem nie zastępował czasu na ruch.
Plecak
Ciężki plecak noszony na jednym ramieniu jest niewygodny i może dawać ból pleców. Często podaje się zasadę, żeby nie przekraczał około 10–15% masy ciała dziecka, a dziecko nosiło go na obu szelkach. Warto jej pilnować, ale sam plecak rzadko jest przyczyną utrwalonej wady postawy.
Biurko i krzesło
Krzesło dopasowane do wzrostu, tak żeby stopy stały na podłodze, i blat na wysokości łokci ułatwiają wygodne siedzenie. Dziecko rośnie, więc ustawienie biurka i krzesła warto sprawdzać co pół roku.
Kiedy umówić wizytę
Warto skonsultować postawę z fizjoterapeutą, jeśli:
- dziecko nie potrafi samo skorygować sylwetki, gdy o to prosisz,
- na zdjęciach z kilku miesięcy widać, że postawa się zmienia,
- dziecko szybko się męczy w staniu albo siedzeniu, często zmienia pozycję i podpiera głowę,
- pielęgniarka szkolna lub pediatra zasugerowali konsultację po badaniu,
- koślawość kolan utrzymuje się u dziecka, które skończyło 7 lat, narasta albo jest wyraźnie niesymetryczna.
Skontaktuj się z pediatrą lub ortopedą, jeśli:
- dziecko skarży się na ból pleców, który się utrzymuje, nasila albo budzi je w nocy
- w skłonie widać wyraźną asymetrię — jedna strona pleców jest wyżej
- sylwetka zmieniła się w krótkim czasie
- pojawiło się utykanie, drętwienie lub osłabienie nóg, zaburzenia chodu
- dziecko zaczęło moczyć się w dzień lub w nocy, choć wcześniej tego nie robiło
Ból pleców, który się utrzymuje, nawraca lub budzi dziecko w nocy, nie jest typowym objawem wady postawy i wymaga oceny lekarskiej.
Jak wygląda wizyta z dzieckiem
W naszym gabinecie dzieci z wadami postawy (od 8 lat) przyjmuje Monika Chojnacka. Rodzic jest obecny przez całą wizytę. Jeśli niepokoi Cię postawa, kolana lub stopy młodszego dziecka, zacznij od pediatry lub ortopedy dziecięcego.
Zaczynamy od rozmowy: jak dziecko spędza dzień, ile się rusza, czy uprawia sport, czy coś je boli, czy w rodzinie były wady kręgosłupa. Jeśli masz wyniki badań, opinię ze szkoły albo zdjęcia sylwetki z ostatnich miesięcy, przynieś je.
Potem badanie: ocena postawy z każdej strony, ustawienie miednicy, kolan i stóp, ruchomość kręgosłupa, siła i wytrzymałość mięśni, skłon w przód. Dziecko powinno mieć ze sobą krótkie spodenki i koszulkę na ramiączkach albo strój kąpielowy.
Na koniec pokazujemy kilka ćwiczeń i ustalamy, jak często je wykonywać. Ćwiczenia dobieramy tak, żeby dało się je wpleść w zwykły dzień — zestaw, którego dziecko nie zrobi, nic nie zmieni. Rodzic dostaje wskazówki, na co zwracać uwagę na co dzień. Ogólny przebieg spotkania opisujemy w tekście o pierwszej wizycie u fizjoterapeuty.
Chcesz sprawdzić postawę dziecka? Umów wizytę u Moniki Chojnackiej w Gdyni na Dąbrowie.
Najczęstsze pytania
Czy wada postawy minie sama?
Część zmian u młodszych dzieci jest etapem rozwoju i mija z wiekiem. Wady czynnościowe u starszych dzieci rzadko znikają same, jeśli nic się nie zmienia w ilości ruchu i codziennych nawykach. Często się poprawiają, gdy dziecko więcej się rusza i regularnie ćwiczy.
Czy basen wystarczy, żeby skorygować wadę postawy?
Pływanie to świetna aktywność i warto ją utrzymać. Nie zastępuje jednak ćwiczeń dobranych do konkretnej wady. Warto połączyć ulubioną aktywność z krótkim zestawem ćwiczeń korekcyjnych.
Czy dziecko z wadą postawy może chodzić na WF?
W zdecydowanej większości przypadków tak — i powinno. Zwolnienie z WF odbiera dziecku ruch, który jest jednym z najważniejszych elementów korekcji. O ewentualnych ograniczeniach decyduje lekarz.
Czy potrzebne jest zdjęcie RTG?
Przy typowej wadzie postawy zwykle nie. Badanie obrazowe zleca lekarz, gdy podejrzewa skoliozę albo inne zmiany w budowie kręgosłupa. Jeśli w badaniu u fizjoterapeuty pojawią się takie wskazania, powiemy o tym i pokierujemy dalej.
Czy wkładki ortopedyczne pomogą na płaskostopie?
Nie każde płaskostopie ich wymaga, zwłaszcza u młodszych dzieci, u których płaska stopa często jest fizjologiczna. O wkładkach warto decydować po ocenie stopy, a nie „na wszelki wypadek”. Ćwiczenia i chodzenie boso po różnym podłożu też mają znaczenie.




